Forum
Aktif konular
Üyeler
Kurallar
Arama
Elektronik Devre Elemanları Elektronik Devre Elemanları
-
s.a
dönem ödevini 2 gun önce verdim. ödevin belli bir kısmını yazayım dedim.. yaralı olur insallah
((not:opamp'a giremedim a.k.. yazıyı flash atmıstım arıyom arıyom yok.... neyse.. la hala bulamadımmmmmm...))
TRANSİSTÖRLER
Transistör en basit olarak Beyz ucuna verilen mA seviyesindeki akım ile Kollektör - Emiter arasını akım geçişine açan bir devre elemanıdır.Transistör devrelerde bir nevi anahtar görevi görür.
Bi-polar ve Foto transistörler PNP ve NPN olmak üzere iki tipte imal edilirler.Fet transistörler ise P-Kanal ve N-Kanal olmak üzere iki tipte imal edilirler.Bunların haricinde MOSFET ,DARLİNGTON , UNİJAKSIN ( UJT ) tipi transistörlerde bulunmaktadır ,fakat biz bu transistörleri her zaman kullanılmadıkları için ele almayacağız.
Transistörler GERMANYUM - SİLİSYUM gibi iki maddeden yapılırlar.Bu maddelere göre Karşılık Katologlarında ;Ge-P yani GERMANYUM maddesinden yapılmış PNP bi-polar trasistör ,Ge-N yani GERMANYUM maddesinden yapılmış NPN bi-polar trasistör ,Si-P yani SİLİSYUM maddesinden yapılmış PNP bi-polar trasistör ve Si-N yani SİLİSYUM maddesinden yapılmış NPN bi-polar trasistör olarak tanınır.
· Bi-polar transitörler :
PNP tipi transistörler Kollektörü ( K ) eksi ,Emiteri ( E ) artı ve Beyz ( B ) ucu ise emitere göre eksi kollektöre göre ise artı olmalıdır.Yani beyz ucuna gelen gerilim kollektör ve emiter uçlarındaki gerilimden daha düşük bir gerilim olmak zorundadır.Aynı devre üzerinde bu gerilim ayrı bir kaynaktan veya da aynı kaynaktan alınan gerilim potansiyometre ile ayarlanarak uygulanabilir. NPN tipi transistörler Kollektörü ( K ) artı ,Emiteri ( E ) eksi ve Beyz ( B ) ucu ise emitere göre artı kollektöre göre ise eksi olmalıdır.
· Foto transistörler :
Bu çeşit transistörler beyz yüzeyine gelen ışık şiddetine bağlı olarak Kollektör-Emiter arası akım geçişine izin veren bir elemandır.Beyz ucu kullanılacak devreye bağlanmamaktadır.Bunun için bazı foto transistörler ise iki bacaklı olarak imal edilirler.
· Fet transistörler :
Fet transistörlerde Drain ( D )-OLUK ,Source ( S )-Kaynak ve Gate ( G )-Kapı şeklinde ifade edilirler.Bu çeşit transistörde Kapı akımının büyüklüğüne göre Oluk-Kaynak arası geçen akımın şiddetide değişme gösterir. N-Kanal tipi Fet transistörde Oluk ( D ) artı ,Kaynak ( S ) eksi ve Kapı ( G ) ise Kaynağa göre eksi olmalıdır.P-Kanal tipi Fet transistörde Oluk ( D ) eksi ,Kaynak ( S ) artı ve Kapı ( G ) ise Kaynağa göre artı olmalıdır.
GÜÇ TRANSİSTÖRLERİ
Anahtarlama ve yükselteç devrelerinde kullanılırlar.
Doyumsu bölgede çalışmakla transistörün kesime gitme bölgesini düşürerek anahtarlama frekansını arttırıyoruz.
· İletime Almak İçin Gereken Koşullar:
-Base emiter gerilimi pozitif olacak
Vbe>0,7 aktif bölgeden doyum vcb>0,7 bölgesine geçirilir ve bu anda vcb<0 olur.
Kesim için vbe<0 yapılır fb kesilir .Kesime geçme süresi iletime geçme süresinden daha büyüktür.
%90`dan %10`a düşme süresine kesime geçme süresi denir.
DİRENÇLER
Seri ve Paralel Direnclerin Baglanti Bicimleri İlk olarak direncin tarifiyle başlayalım. Elektrik akımına karşı gösterilen zorluğa direnç denir. Genel olarak "R" harfi ile sembollendirilir. Bi- rimi ise "W" Ohm' dur.Aşağıdaki gibi çeşitli sembollerle gösterilir.
Ohm Kanunu
Kapalı Bir elektrik devresinde direnç ; devre gerilimi ile devreden geçen akımın bölümüne eşittir, Kapalı Bir elektrik devresinde gerilim; devre direnci ile devreden geçen akımın çarpımına eşittir, Kapalı Bir elektrik devresinde akım; devre gerilimi ile devre direncinin bölümüne eşittir,gibi üç sekilde ifade edilir. Yeri gelmişken gerilim ve akımıda tanımlayalım: Gerilim:Bir elektrik devresinde, iki nokta arasındaki potansiyel farka gerilim denir.Gerilim genellikle "U" harfi ile sembollendirilir,Fakat bazı kaynaklarda "E" olarak da gösterilebilir.Birimi ise "V" Volt' tur. Akım:Bir elektrik devresinde serbest elektronların bir taraftan diğer tarafa yer değiştirmesidir.Bu yer değiştirme güç kaynağı içinde "-" den "+" ya doğru olur,devre içinde ise "+" dan "-" ye doğru olur.Buna elektron akışı - akım denir.Akım "I" harfi ile sembollendirilir,Birimi ise "A" Amper' dir.
Ohm Kanunun formülsel ifadesi ise şöyledir; R = U / I Û W = V / A Direnç Şekilleri ve yapıları Dirençler yapıldıkları malzemeye göre; 1. Karbon Dirençler , 2. Telli Dirençler olarak ikiye, Kullanılışlarına göre ise:
1. Sabit Dirençler
2. Ayarlı Dirençler olarak ikiye ayrılırlar.
AYARLI DİRENÇ
Ayarlı dirençlerin 1A akım değerine kadar kullanılanlarına potansiyometre , 1A den büyük akımlarda kullanılarına ise reosta adı verilir. 1A akım değerine kadar kullanılan Sabit direnç ve potansiyometrelerin yapımında karbon maddesi kullanılır. 1A den büyük akımlarda kullanılan Sabit direnç ve reostaların yapımında ise konstantan, kentol ve mag- nezyum maddeleri kullanılır.
Ayrıca bazı özel dirençlerde bulunmaktadır. 1. Sanayide , bilgisyarlarda , hesap makinelerinde ve çeşitli modüllerde kullanılan entegre tipi dirençler, 2.Üzerine düşen ışık şiddetiyle ters orantılı olarak direnci değişen LDR (foto direnç), Foto direncin üzerine düşen ışık şiddeti azaldıkça direnci artar, ışık şiddeti arttıkça direnci azalır. Doğru ve Alternatif akımda da kullanılabilir. 3.Bulunduğu ortamdaki sıcaklıkla direnci değişen NTC ve PTC (termistör), NTC Negatif Sıcaklık Katsayılı dirençtir.Bulunduğu ortamdaki sıcaklık arttıkça direnci düşer, sıcaklık azaldıkça direnci artar.
PTC Pozitif Sıcaklık Katsayılı dirençtir.Bulunduğu ortamdaki sıcaklık arttıkça direnci artar, sıcaklık azaldıkça direnci düşer. Dirençlerde Birim Dönüşümleri 1 KW = 1000 W 1 MW = 1000 KW 1 MW = 1.000.000 W Dirençlerin Bağlantıları
· 1. Seri Bağlantı :
Bu bağlantıda dirençler birer ucundan birbirine eklenmiştir.Her dirençten aynı akım geçer. Toplam direnç (RT) ise dirençlerin cebirsel toplamına eşittir.
· 2. Paralel Bağlantı :
Bu bağlantıda dirençlerin uçları birbirine bağlanmıştır. Her dirençten değeriyle o- rantılı olarak farklı akım geçer. Toplam direnç (RT) ise dirençlerin bire bölümlerinin toplamına eşittir.
· 3. Karışık Bağlantı :
Bu bağlantıda dirençler seri ve paralel olarak bağlanmıştır.Toplam direnç (RT) ise paralel dirençlerin seriye çevrilip ( önce paralel kolların toplam direncini bularak ) , seri dirençlerin cebirsel toplamına eşittir.
TRİSTÖRLER:
Tristör düsük kumanda akimlari ile büyük gücleri kontrol etmeye yarayan bir elemandir.Tristörü söyle aciklayabiliriz. Tristör Anod,Katod ve Gate 'ten olusur. Anoda arti (+), Katoda eksi (-) ve Gate ise Katoda göre arti (+) Polarma vermek gerekir. Belli bir zaman aralığında tetiklenmesi esasına dayanır. Böylece kontrol ettiği devre elemanlarında bir nevi anahtar görevi üstlenecek ; genelde kondansatör ve dirençle yapılan zaman ayarlamalarında bu zamana göre devreyi kontrol edecektir. Günümüzde en çok kullanılan anahtarlama elemanlarından biridir.
Tristör kesinlikle yüksüz calistirilmamalidir.Tristör devrede kisaca söyle calisir.Tristörün Anoduna bagladigimiz bir yük mesela lamba Anoda arti , Kadoda'da eksi vermemiz halinde lamba yanmayacaktir.Yani Anoda arti Kadota eksi vermek yeterli degildir. Bu durumda Geyte'de tetikleme akimi vermek gerekir.Bir an icin Geyte tetikleme akimi verilip geri kesilse dahi Tristör üzerinden gecen Akim akmaya devem eder. Bu yolla yapılan akım kontrolü devreyi hem koruyacak hem de tristör üzerinden bir kontrol işlevi yapacaktır.Buna bağlı olarak kullanılan transistörlerin kesime yada doyuma götürülmeleri işlemi yine tristörler vasıtasıyla yapılabilir.
ALTARNATİF AKIMDA GÜÇ
Birim zamanda yapılan işe denir. P=iş/zaman sembolüyle ifade edilir.
AC DEVRELERDE GÜÇ TÜRLERİ:
· AKTİF GÜÇ:
Dirençte harcanan güce aktif güç adı verilir.(Wattlı güç)P sembolüyle gösterilir.P=U*I*cosQ formülüyle hesaplanır. Birimi Watt'dır.
· REAKTİF GÜÇ:
Reaktansta harcanan güce verilen addır. Q ie gösterilir Q=U*I*SinQ formülüyle bulunur.Birimi VAR'dır.
· GÖRÜNÜR GÜÇ:
AC akım devrelerinde gerilimle akımın efektif değerlerinin çarpımına eşittir.S ile gösterilir. S=U*I formülüyle bulunur.Birimi VA'dır.
ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ ÖLÇÜLMESİ:
Altarnatif akımda faz sayısına ve fazların eşit yüklenip yüklenmemesine bağlı olarak güç ölçümünde farklı bağlama yöntemleri geliştirilmiştir. Bir Fazlıİki FazlıÜç Fazlı
olmak üzere ölçüm üç çeşit altında incelenebilir.
Bir Fazlı Altarnatif Akımda Güç Ölçümü:
Wattmetreler aktif gücü , Var metreler ise reaktif gücü ölçerler.650 Volt'a kadar olan gerilimler de ve çok yüksek olmayan akım şiddetlerinde güç ölçümü direkt olarak yani doğrudan doğruya güç ölçen aletlerin devreye bağlanmasıyla yapılır.
BU bağlantı yönteminde devreye voltmetre ve ampermetre bağlanmayabilir.
İki Fazlı Altarnatif Akımda Güç Ölçümü:
İki fazlı sistemlerde faz büyüklükleri arasında 90 derece faz farkı bulunmaktadır. Örnek olarak birinci faz akımıyla ikinci fazın akım arasındaki 90 derecelik fark gibi... İki fazlı bir üretecin iki faz sargısı bulunur. Bu sargıların uçları birbirinden ayrı olarak dört iletkenli bir şebekeye bağlanacak olursa birbirine bağlanmamış iki fazlı sistem elde edilir.Eğer iki sargının uçlar birleştirilirse iletkenli şebeke meydana gelir.Bu iletkenli şebeke dengededir.
TRANSFORMATÖRLER
Transformatörler (trafolar) statik elektromagnetik makinalardır. Hareketli parçaları bulunmaz. Bu yönüyle çoğu yerde tercih sebebidirler. Maliyet ve kullanılabilirlik açısından... Enerji seviyesinde değişiklik yaparak enerji transferi yapan makinalardır. Ancak enerji dönüşümü yapmazlar.
Bir trafoda, zamanla değişen bir veya birçok bobini halkalayan akı ve magnetik bir sistem vardır. Amaç iki devre arasında herhangi bir elektriksel bağlantı olmadan birinden diğerine elektrik enerjisi transfer etmektir. Genellikle enerjinin terkettiği devredeki potansiyel; enerjinin girdiği devredeki potansiyelden farklı olmaktadır (sarım sayısının farklılığından....)
TRAFOLARIN ÇALIŞMA ESASLARI
Ayarlanarak yerleştirilmiş iki bobinden; birisinden akan akım sonucu (primere bir gerilim uyguluyorsunuz) oluşan akı diğer bobin sarımlarını da kesmeye başlayacaktır. Bunun sonucunda değişken bir alan meydana gelecek ve magnetik alan etkisine girecek olan ikinci bobinin uçları arasında bir gerilim indüklenecektir.
Trafolar için genelini kapsayacak şekilde şu formül verilebilir:
N1/N2 = I1/I2 = V1/V2 = K
Burada K değeri orantıyı belirleyen katsayı durumundadır. Bu formüle bakarak sarım sayısı gerilimle doğru orantılı; akımla ise ters orantılıdır denir.
Transformatörlerde kullanılan manyetik malzemenin bağıl permabilitesi (metal duyarlılığı) o kadar yüksektir ki; akıyı oluşturabilmek içim manyetik motor kuvvetinin (mmk) ihmal edilmesi gereklidir.
Uygulanan V1 gerilimi zamanın bir fonksiyonu olup; sinüsodial ise o zaman sistemi oluşturan kaynak bir matematiksel ifadeye dönüştürülebilir. Çıkışta (V2) bir gerilim elde edileceğinden bu gerilimin mutlaka bir yüke bağlanarak kullanılması gereklidir. Böylece oluşan yeni gerilim değeri kullanılacak durumdadır ve trafonuz zarar görmeyecektir.
Son olarak trafoların matematiksel modellerinde; eşdeğer çıkarma yoluna gidilir. Böylece sistem için ne kadar bir enerji transferinin gerçekleştirileceği de ispatlanmış olacaktır. Sarılan karşılıklı bobin sayıları arttırılırsa kadameli olarak gelen giriş gerilimine göre kaç çeşit çıkışın alınabileceği de belirlenebilir. (3, 6, 9, 12, 24 V gibi...)
ENDÜKTANS VE KAPASİTANS ÖLÇÜMÜ
Bir direnç ve kapasitenin seri bağlanarak ölçülmesi esasına dayanır. Burada temel amaç kapasitenin direnç üzerinden şarj yada deşarj olmasıdır.Bobin ,bir makaraya sarılmış tellere verilen isimdir. Sarılan madde veya malzeme sadece bir makara değildir.Gerekli yerlerde preslenmiş demir nüveler üzerine de bobinler yerleştirilir. Bobin genel olarak " L " ile sembollendirilir. Birimi ise " H " Henri'dir ,Ayrıca bobinin endüktansı olarakta isimlendirilir. Bobin sonuçta makaraya sarılmış telden oluştuğu için sarılan telinde dolayısıyla bir direnci olacaktır. Bobinin yani telin bu direncine endüktif reaktansı denir ve " XL " ile sembollendirilir. Birimi ise direncin birimi " W " Ohm' dur. Bobinin bu dönüşüm ve değerleri daha çok Alternatif Akım devrelerinde kullanılır.
Bu değerler arasında şu şekilde bir dönüştürme sağlanır :
XL = 2 p f L " formülü aracılığıyla endüktans ( L ) ve endüktif reaktans ( XL ) arasında istenen dönüşümler yapılabilir. Bu formüldeki " p " sembolü ; matematikte kullanılan 3,14 sayısına eşit olan semboldür.Formüldeki " f " sembolü ise ; Alternatif Akımını frekansıdır ve " f " ile gösterilir.Birimi ise " Hz " Herz'dir. Şu anda kullanılan 220 V şebeke geriliminin frekansı 50 Hz'dir.
Bobinlerde Birim Dönüşümleri :
1 H = 106 µH 1 H = 103 mH 1mH = 103 µH
Bobinlerin Bağlantıları
Bobinlerin AC ve DC devrelerde birbirleriyle seri ,paralel veya hem seri hem paralel ( karışık ) bağlanmaları dirençlerin bağlantı özellikleriyle aynı ,kondansatörlerin bağlantılarıyla ters şekildedir.
Seri Bağlantı
Bu bağlantıda bobinler birer ucundan birbirine eklenmiştir. Her bobinden aynı akım geçer. Toplam bobin endüktif reaktansı ( XL ) ve toplam bobin endüktansı ( L ) ise bobinlerin cebirsel toplamına eşittir.
Paralel Bağlantı
Bu bağlantıda bobinlerin uçları birbirine bağlanmıştır. Her bobinden değeriyle orantılı olarak farklı akım geçer. Toplam bobin endüktif reaktansı ( XL ) ve toplam bobin endüktansı ( L ) ise bobinlerin bire bölümlerinin toplamına eşittir.
Karışık Bağlantı
Bu bağlantıda bobinler seri ve paralel olarak bağlanmıştır.Toplam bobin endüktif reaktansı ( XL ) ve toplam bobin endüktansı ( L ) ise paralel bobinlerin seriye çevrilip ( önce paralel kolların toplam değeri ) , seri bobinlerin cebirsel toplamına eşittir.
Doğru Akımda bobinler daha çok elektro mıknatıs olarak kullanılırlar. Makaraya sarılmış olan telden bir akım geçirildiği taktirde bobinin etrafında bir manyetik alan oluşur ,bu manyetik alandan geçen hafta bahsettiğimiz gibi rölelerde yararlanılır. Doğru Akımda bobinlerden sadece elektro mıknatıs olarak yararlanılmaz.Bobinler bir çok devrede çeşitli şekillerde kullanılarlar. Mesela TV devreleri , besleme kaynakları ,anten yükselteçleri ,radyo devreleri gibi ...Alternatif Akımda ise bobinlerden çok çeşitli şekillerde yararlanılır. AC yüksek gerilimi daha düşük gerilime çevirmek için kullandığımız TRANSFORMATÖRLER ,Büyük güçlü akımlar için yapılan KONTAKTÖR BOBİNLERİ ,elektrik üretiminde kullandığımız mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren GENERATÖRLER ve elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirmek için kullandığımız MOTORLAR da bobinler kullanılır. Bu tip makinalarda bobinin kullanılmasının esası yine manyetik alana dayanır. Bir bobinin etrafındaki manyetik alan içinden bir tel geçirildiğinde bu tel de bir gerilim oluşur prensibi ile makinalarda manyetik alan kullanılır. Mesela Transformatörlerde ;Primer ucuna verilen gerilim bu bobinde bir manyetik alan oluşturur.Elektriksel hiçbir bağlantısı olmayan sekonder ucunda ise bu manyetik alandan etkilenilerek daha düşük bir gerilim oluşur. Sekonder ucundaki bu gerilimin değeri giriş gerilimi ve sarım sayılarına bağlıdır.
C (KAPASİTE) ÖLÇÜMÜ:
En kısa tanım olarak karşılıklı duran iki iletkene denir.Bu iki iletken arasında bir yalıtkan madde bulu- nur.Bu yalıtkan madde hava ,mika ,seramik ,yağ ,mumlu kağıt gibi maddelerden yapılmıştır. Genel olarak "C" harfi ile sembollendirilir. Birimi ise " F " Farad' tır.Aşağıdaki gibi çeşitli sembollerle gösterilir. Alternatif akım (AC) ve Doğru akım (DC) devrelerinde gerilim depolamada ,güç katsayısı yükselmek için (daha çok fabrikalarda motorların çok olduğu yerlerde), rezonans halinde ve süzgeç devrelerinde(Adap tör ve güç kaynaklarında tam DC elde etmek için) kullanılır.
Kondansatör Çeşitleri:
1. Elektrolitik (Kutuplu) kondansatörler
2. Mercimek tipi (Kutupsuz yani + ve - farketmez) kondansatörler
3. Trimmer (Ayarlı) kondansatörler
4. Variyabıl ( Daha çok radyolarda frekans ayarında kullanılır) kondansatörler...
olarak 4 grupta toplayabiliriz.Fakat bazen yapıldıkları dielektrik maddesine göre de isim alırlar.Mesela yağlı ,polyesterli ,havalı ,kağıtlı kondansatör gibi...
Kondansatörlerin Bağlantı Şekilleri:
1. Seri Bağlantı : Bu bağlantıda kondansatörler birer ucundan birbirine eklenmiştir.Her kondansatörde farklı gerilim düşer. Toplam kapasite (CT) ise kondansatörlerin bire bölümlerinin toplamına eşittir. Toplam direnç (RT) ise dirençlerin cebirsel toplamına eşittir.
2. Paralel Bağlantı : Bu bağlantıda kondansatörlerin uçları birbirine bağlanmıştır. Her kondansatörde aynı gerilim düşer. Toplam kapasite (CT) ise kondansatörlerin cebirsel toplamına eşittir.
3. Karışık Bağlantı : Bu bağlantıda kondansatörler seri ve paralel olarak bağlanmıştır.Toplam kapasite (CT) ise seri kondansatörlerin paralele çevrilip ( önce seri kolların toplam kapasitesini bularak ) , hesaplanabilir. Sonuç kondansatörlerin cebirsel toplamına eşittir.
Kapasite; iletkenin yükünün ( Q-Kulon ) uygulanan potansiyel farkına ( U-Volt ) oranıdır ve " C " ile gösterilir.
not: alıntı durumu vardır....
gereksız not:((bana yardım eden herkese tesekkurler bu arada))
-
Sağol hoca beni eski günlere götürdü :))
Kısayol
Şikayet
Özel Mesaj
Alıntı yap
Toplam Hit: 1812 Toplam Mesaj: 2
Cevapla